คุณคือบุคคลที่สำคัญที่สุด – ทำความเข้าใจและรับมือความเครียดของผู้ดูแล
ในฐานะผู้ดูแลบุคคลที่อยู่ร่วมกับ ภาวะการสูญเสียการรู้คิดเล็กน้อย (MCI) หรือภาวะสมองเสื่อม คุณคือบุคคลที่สำคัญที่สุดในชีวิตของผู้ป่วย การดูแลที่ต้องใช้ทั้งเวลาและพลังงานนี้ เป็นประสบการณ์ที่เต็มไปด้วยคุณค่า แต่ก็มีความต้องการและเต็มไปด้วยความเครียดตามมาเช่นกัน
ความเครียดของผู้ดูแล (Caregiver Stress) เป็นเรื่องปกติอย่างยิ่งในการดูแลผู้ป่วยสมองเสื่อม แต่สิ่งสำคัญที่สุดคือคุณต้องตระหนักถึงมัน และหาหนทางลดความเครียดนั้นลง เพื่อรักษาทั้งสุขภาพกายและสุขภาพจิตของคุณเองไว้
คำกล่าวของแพทย์: "ความเหนื่อยล้าเป็นปัญหาหลักที่ฉันเห็น ผู้คนหมดความอดทน นั่นเป็นเพราะความเหนื่อยล้า หากคุณต้องตื่นตลอดทั้งคืนกับผู้ป่วย จะเป็นไปได้อย่างไรที่คุณจะมีความอดทนกับพวกเขาได้ในตอนเช้า ทั้ง ๆ ที่นั่นคือสิ่งที่พวกเขาต้องการมากที่สุด" - ดร.จูลี่ แชนด์เลอร์
10 สัญญาณเตือนของความเครียดของผู้ดูแล (The 10 Warning Signs)
การรับรู้สัญญาณเตือนของความเครียดในตัวเองคือขั้นตอนแรกสู่การจัดการ หากคุณหรือคนใกล้ชิดมีอาการเหล่านี้ ควรปรึกษาแพทย์หรือติดต่อหน่วยงานสนับสนุนเพื่อขอความช่วยเหลือ:
- การปฏิเสธ (Denial): ปฏิเสธว่าผู้ป่วยมีภาวะสมองเสื่อมและผลกระทบที่ตามมา ("ทุกคนคิดมากไปเอง แม่/พ่อจะต้องดีขึ้นในไม่ช้า")
- ความโกรธ (Anger): โกรธผู้ป่วย โกรธตัวเอง และโกรธคนอื่น ๆ ("ถ้าเขาถามคำถามนี้อีกครั้ง ฉันจะกรี๊ด!")
- การถอนตัวทางสังคม (Withdrawing Socially): ไม่ต้องการติดต่อกับเพื่อนหรือเข้าร่วมกิจกรรมที่เคยชอบอีกต่อไป ("ฉันไม่สนใจจะไปเจอเพื่อนแล้ว")
- ความวิตกกังวล (Anxiety): วิตกกังวลเกี่ยวกับการเผชิญหน้ากับวันใหม่และอนาคตข้างหน้า ("ฉันกังวลว่าอะไรจะเกิดขึ้นถ้าฉันไม่สามารถดูแลเขาได้อีกต่อไป")
- ภาวะซึมเศร้า (Depression): รู้สึกเศร้าและสิ้นหวังอยู่บ่อยครั้ง ("ฉันไม่สนใจอะไรอีกแล้ว ฉันเป็นอะไรไปเนี่ย?")
- ความเหนื่อยล้า (Exhaustion): แทบไม่มีพลังงานเหลือพอที่จะทำภารกิจในชีวิตประจำวันให้สำเร็จ ("ฉันไม่มีแรงจะทำอะไรอีกแล้ว")
- การนอนไม่หลับ (Sleeplessness): ตื่นกลางดึก ฝันร้าย หรือฝันถึงเรื่องเครียด ๆ ("ฉันแทบไม่เคยนอนหลับตลอดคืน และไม่รู้สึกสดชื่นในตอนเช้า")
- ปฏิกิริยาทางอารมณ์ที่รุนแรง (Emotional Reactions): ร้องไห้เมื่อเจอเรื่องกระทบกระเทือนเล็กน้อย หรือหงุดหงิดง่าย ("ฉันร้องไห้เพราะไม่มีนมใส่กาแฟตอนเช้านี้ แล้วก็ตะโกนใส่ลูกด้วย")
- ขาดสมาธิ (Lack of Concentration): มีปัญหาในการจดจ่อและทำภารกิจที่ซับซ้อนให้เสร็จสิ้นได้ยาก ("เมื่อก่อนฉันเล่นครอสเวิร์ดได้ แต่ตอนนี้ต่อให้ทำได้ครึ่งเดียวก็ถือว่าโชคดีแล้ว")
- ปัญหาสุขภาพ (Health Problems): น้ำหนักลดหรือเพิ่มขึ้น ป่วยบ่อยขึ้น (เป็นหวัด ไข้หวัดใหญ่) หรือเกิดปัญหาสุขภาพเรื้อรัง (ปวดหลัง ความดันโลหิตสูง)
10 วิธีปฏิบัติเพื่อลดความเครียดของผู้ดูแล
คุณสามารถทำหลายสิ่งหลายอย่างเพื่อให้ชีวิตง่ายขึ้น เพื่อให้คุณมีพลังงานและความอดทนในการดูแลต่อไปได้ นี่คือ 10 วิธีที่ผ่านการพิสูจน์แล้วในการลดความเครียด:
- เรียนรู้เกี่ยวกับภาวะสมองเสื่อม: การรู้ให้มากที่สุดเท่าที่จะทำได้เกี่ยวกับโรคและกลยุทธ์การดูแล จะช่วยเตรียมคุณให้พร้อมสำหรับการเดินทางนี้ ความเข้าใจว่าโรคส่งผลต่อผู้ป่วยอย่างไร จะช่วยให้คุณเข้าใจและปรับตัวเข้ากับการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นได้ง่ายขึ้น
- ตั้งความคาดหวังที่เป็นจริงเกี่ยวกับโรค: เป็นเรื่องยาก แต่สำคัญอย่างยิ่งที่จะต้องยอมรับความเป็นจริงเกี่ยวกับภาวะสมองเสื่อม และผลกระทบที่จะเกิดขึ้นกับผู้ป่วยเมื่อเวลาผ่านไป เมื่อคุณยอมรับได้ การปรับความคาดหวังของคุณก็จะง่ายขึ้น
- ตั้งความคาดหวังที่เป็นจริงเกี่ยวกับตัวเอง: คุณต้องยอมรับว่าตัวเองสามารถทำอะไรได้มากน้อยแค่ไหน อะไรคือสิ่งที่คุณให้คุณค่ามากที่สุด? การเดินเล่นกับผู้ป่วย เวลาพักผ่อนส่วนตัว หรือบ้านที่สะอาดเรียบร้อย? ไม่มีคำตอบที่ "ถูกต้อง" มีเพียงคุณเท่านั้นที่รู้ว่าอะไรสำคัญที่สุดและคุณทำอะไรได้มากที่สุด
- ยอมรับทุกความรู้สึกของตัวเอง: เมื่อดูแลผู้ป่วยสมองเสื่อม คุณจะมีอารมณ์ที่หลากหลายปะปนกัน ในวันเดียวคุณอาจรู้สึกพึงพอใจ โกรธ รู้สึกผิด มีความสุข เศร้า อับอาย และไร้หนทาง ความรู้สึกเหล่านี้เป็นเรื่องปกติ ยอมรับว่าคุณกำลังทำดีที่สุดแล้ว
- แบ่งปันข้อมูลและความรู้สึกกับผู้อื่น: การแบ่งปันข้อมูลเกี่ยวกับโรคกับครอบครัวและเพื่อน จะช่วยให้พวกเขาเข้าใจสถานการณ์และพร้อมที่จะให้ความช่วยเหลือและสนับสนุนที่คุณต้องการ การแบ่งปันความรู้สึกก็สำคัญ หาคนที่คุณรู้สึกสบายใจที่จะพูดคุยด้วย ไม่ว่าจะเป็นเพื่อนสนิท สมาชิกกลุ่มสนับสนุนทางศาสนา หรือผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพ
- คิดในแง่บวก: ทัศนคติของคุณสามารถสร้างความแตกต่างให้กับความรู้สึกของคุณได้ พยายามมองโลกในแง่บวก มุ่งเน้นไปที่สิ่งที่ผู้ป่วยยัง "สามารถทำได้" แทนที่จะเป็นความสามารถที่สูญเสียไป พยายามทำให้ทุกวันมีความหมาย เพราะช่วงเวลาที่ดีและคุ้มค่ายังคงมีอยู่เสมอ
- มองหาอารมณ์ขัน: แม้ว่าภาวะสมองเสื่อมจะเป็นเรื่องร้ายแรง แต่คุณอาจพบว่าบางสถานการณ์มีแง่มุมที่สดใส การรักษาอารมณ์ขันไว้ถือเป็นกลยุทธ์ที่ดีในการรับมือ
- ดูแลตัวเองเป็นอันดับแรก: สุขภาพของคุณสำคัญ ห้ามละเลย! รับประทานอาหารที่มีประโยชน์ ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ หาวิธีผ่อนคลาย และพยายามพักผ่อนให้เพียงพอ นัดแพทย์เพื่อตรวจสุขภาพเป็นประจำ ที่สำคัญที่สุดคือ หาเวลาหยุดพักจากการดูแลอย่างสม่ำเสมอ อย่ารอจนกว่าจะเหนื่อยล้าเกินไปที่จะวางแผน ให้เวลาตัวเองในการรักษาความสนใจและงานอดิเรกเดิม ๆ ติดต่อกับเพื่อนและครอบครัวเพื่อไม่ให้รู้สึกโดดเดี่ยว สิ่งเหล่านี้จะช่วยให้คุณมีพลังที่จะดูแลต่อไป
- ขอความช่วยเหลืออย่างจริงจัง:
• การสนับสนุนทางอารมณ์: คุณต้องการการสนับสนุนจากการแบ่งปันความคิดและความรู้สึกกับผู้อื่น ไม่ว่าจะเป็นรายบุคคล กับผู้เชี่ยวชาญ หรือเข้าร่วมกลุ่มสนับสนุน
• ความช่วยเหลือเชิงปฏิบัติ: การขอและยอมรับความช่วยเหลือไม่ใช่สัญญาณของการดูแลที่ไม่เพียงพอ คุณไม่สามารถดูแลผู้ป่วยสมองเสื่อมคนเดียวได้ ขอความช่วยเหลือจากครอบครัวและเพื่อน ๆ หากชุมชนมีโครงการช่วยเหลือด้านงานบ้านหรือภารกิจดูแล ควรใช้ประโยชน์จากสิ่งเหล่านั้น - วางแผนสำหรับอนาคต: การวางแผนสำหรับอนาคตจะช่วยบรรเทาความเครียดได้ หากเป็นไปได้ ให้ทบทวนเรื่องการเงินกับผู้ป่วยและวางแผนที่เกี่ยวข้องกับอนาคตไว้ล่วงหน้า ควรพิจารณาและบันทึกทางเลือกเกี่ยวกับการดูแลสุขภาพในอนาคต การวางแผนด้านกฎหมายและทรัพย์สิน รวมถึงการวางแผนผู้ดูแลสำรองในกรณีที่คุณไม่สามารถดูแลได้ในอนาคต
สรุปและรายการตรวจสอบสุขภาพผู้ดูแล
รายการตรวจสอบความเครียดของผู้ดูแล (Caregiver Stress Checklist)
ลองถามตัวเองว่าคุณกำลังรับมือได้ดีแค่ไหน:
• คุณได้ไปพบแพทย์เพื่อตรวจสุขภาพเป็นประจำหรือไม่?
• คุณได้ขอความช่วยเหลือและการสนับสนุนจากครอบครัวและเพื่อนหรือไม่?
• คุณได้ใช้ประโยชน์จากโปรแกรมชุมชนที่ช่วยแบ่งเบาภาระการดูแล เช่น บริการพักผ่อนชั่วคราวหรือไม่?
• คุณได้วางแผนการดูแลสำหรับอนาคตระยะใกล้และระยะยาวไว้แล้วหรือไม่?
ความเหนื่อยล้าเป็นสิ่งที่หลีกเลี่ยงไม่ได้เมื่อผู้ป่วยมีความสามารถที่เปลี่ยนแปลงไปและต้องการการดูแลเต็มเวลา ในการพิจารณาว่าจะตอบสนองความต้องการของผู้ป่วยได้ดีที่สุดได้อย่างไร สิ่งสำคัญคือต้องประเมินผลกระทบของการดูแลที่มีต่อสุขภาพและความเป็นอยู่ที่ดีของคุณเองไปพร้อมกัน
ภาวะสมองเสื่อมไม่ใช่สิ่งที่ต้องเผชิญเพียงลำพัง การดูแลตัวเองคือการลงทุนที่สำคัญที่สุดในการดูแลคนที่คุณรักต่อไป อย่าลังเลที่จะติดต่อสมาคมผู้ป่วยสมองเสื่อมในพื้นที่ของคุณเพื่อขอรับบริการต่าง ๆ เช่น กลุ่มสนับสนุน คำปรึกษา และแหล่งข้อมูลที่เชื่อถือได้
ที่มาของข้อมูล: Reducing caregiver stress | Alzheimer Society of Canada (https://alzheimer.ca/en/help-information/im-caring-person-living-dementia/looking-after-yourself/reducing-caregiver-stress)
